Over negatieve stroomprijzen, individueel gedrag en de grenzen van het net
Dit artikel schrijf ik op persoonlijke titel. De inhoud is gebaseerd op mijn eigen inzichten, observaties en ervaringen.
Ons energiesysteem is een ingewikkeld samenspel van vraag en aanbod. In de basis is het echter redelijk eenvoudig: als er veel energie beschikbaar is en de vraag laag, bijvoorbeeld door veel zon- en windopwek, dan zijn de prijzen laag.
Is er juist weinig energie beschikbaar en de vraag hoog, dan stijgen de prijzen.
Deze prijzen worden bepaald op verschillende energiemarkten. Voor consumenten met dynamische contracten is de day-ahead markt leidend.
Voor consumenten met een variabel tarief of een vast energiecontract voor langere tijd is de prijs vooral gebaseerd op ontwikkelingen op de langetermijnmarkten.
Dit systeem werkt normaal gesproken prima.
Er is echter een kanttekening, die ik eerder noemde: de invloed van duurzame energie, zoals zon- en windopwek, wordt steeds groter.
Wat gebeurt er als er enorm veel aanbod is en nagenoeg geen vraag?
En dat gebeurde dus op zondag 26-04-2026.
Een zonnige, winderige dag aan het begin van de meivakantie, gecombineerd met een weekend waarin de vraag traditioneel lager ligt.
Het resultaat: veel aanbod en weinig vraag, en dus negatieve prijzen tot -43 cent/kWh, inclusief energiebelasting.
Leuk: geld krijgen om te verbruiken.
Maar is het wel zo leuk?
Gisteren zag ik op Bluesky en in verschillende duurzame appgroepen een duidelijke lijn in de reacties.
Een greep:
- “Ik ga mijn zonnepanelen uit zetten!”
- “Ik ga mijn buurman vragen of hij zijn auto gratis bij mij wil opladen”
- “Ik heb mijn boiler nu maar uit gezet, morgen is leuker om hem op te warmen”
- “Ik ga expres mijn airco’s afwisselend op verwarmen en koelen zetten om mijn verbruik te maximaliseren”
Ik heb hier zelf ook bij stilgestaan.
Overdag was ik niet thuis vanwege een verjaardag, dus ik had in de ochtend de vaatwasser en wasmachine ingepland om rond 13:00 te starten.
Ook had ik mijn Peugeot e-208 aangesloten op de laadpaal, waarbij ik de laadstroom eerst had beperkt tot 6A om deze later via de Tibber-app te verhogen naar 20A.
Op een gegeven moment heb ik zelfs mijn airco’s aangezet om het huis te verwarmen.
Later die dag begon ik me af te vragen: wat betekent dit eigenlijk voor ons elektriciteitsnet?
Vragen
Wat gebeurt er als we allemaal tegelijk hetzelfde doen?
Zonnepanelen uit. Verbruik maximaal.
Wat betekent dat voor het elektriciteitsnet?
Lokaal
Elk huishouden is aangesloten op één- of driefase. In de praktijk is dat meestal 1×35A (ongeveer 8 kW) of 3×25A (ongeveer 17 kW).
Maar het is niet zo dat elk huishouden continu dat maximale vermogen gebruikt.
Netbeheerders rekenen daarom met een gelijktijdigheidsfactor. In de praktijk komt dat neer op een gemiddeld vermogen van ongeveer 1.000 tot 2.000 watt per huishouden. Op basis daarvan kunnen meerdere woningen op dezelfde fase achter een transformator worden aangesloten.
En laten we eerlijk zijn: dat heeft jarenlang prima gewerkt.
In nieuwer gebouwde wijken, zeker wanneer woningen zijn uitgerust met warmtepompen, wordt hier al rekening mee gehouden en worden minder woningen achter een vergelijkbare transformator aangesloten.
Totdat de grootschalige opkomst van zonnepanelen in woonwijken daar verandering in begon te brengen.
253V
Sommige mensen herkennen dit al, zeker in oudere wijken. Op het moment dat de zon volop schijnt, zie je dat omvormers op een gegeven moment uitvallen.
Dit gebeurt omdat bij massale invoeding van zonnestroom de netspanning stijgt.
Als de spanning te hoog oploopt (richting de bovengrens van circa 253 V), schakelen omvormers zichzelf uit om het net te beschermen.
Je kunt het vergelijken met het toevoegen van grote hoeveelheden water aan een rivier die het niet kan afvoeren.
Wat gebeurt er dan? Het waterniveau stijgt!
Het tegenovergestelde gebeurt ook.
Als de vraag achter een transformator sterk toeneemt, stroomt er als het ware veel water uit de rivier weg.
Wat gebeurt er dan? Het waterniveau daalt, en daarmee ook de netspanning.
Elektriciteitsnet
Terug naar de kernvraag: wat gebeurt er als we dit allemaal tegelijk doen? Zonnepanelen uit, verbruik maximaal, puur om te profiteren van negatieve prijzen.
Het zal per wijk verschillen, maar mijn vermoeden is dat dit lokaal tot knelpunten kan leiden.
Eerst valt een deel van de PV-opwek weg, en daarna neemt de vraag gelijktijdig toe doordat mensen hun verbruik maximaliseren.
Daarmee worden de aannames waarop het net is ontworpen — spreiding en beperkte gelijktijdigheid — doorbroken.
In zulke situaties kunnen spanningsproblemen of het aanspreken van beveiligingen optreden.
In het uiterste geval kan dat lokaal leiden tot uitval van delen van het net.
Is dit nu onze bedoeling?
Onze dag
Hoe verliep onze dag eigenlijk?
Eerst het verbruik, gemeten met onze Shelly-pluggen.
De piek rond 13:00 komt van de vaatwasser, wasmachine en de laadpaal die op 20A stond te laden.
Het is wel duidelijk dat ik, spreekwoordelijk, mijn best heb gedaan om mijn verbruik te maximaliseren.
Maar wat er uiteindelijk via de meter ging, vertelt een heel ander verhaal.
De piek van 8000W bleef in de praktijk beperkt tot ongeveer 3000W en viel daarna snel terug richting nul.
Rond 15:30 leverden we zelfs kort iets terug.
Maar wat betekent dat effectief?
We hebben het net nauwelijks belast.
Achteraf gezien had ik die piek zelfs nog verder kunnen spreiden door de vaatwasser of wasmachine een half uur later te laten starten.
Onze LG-batterij, onze PV-opwek en ons verbruik vulden elkaar die middag bijna perfect aan.
En heel eerlijk: achteraf gezien was dat meer geluk dan wijsheid.
Maar juist daarom ook een leerzaam moment.
Mijn eigen ervaring van die dag laat zien hoe complex dit eigenlijk is.
De vraag is dan: hoe lossen we dit op, zowel op wijkniveau als landelijk?
Sturen
De prijs is vandaag de belangrijkste manier om gedrag te sturen.
Maar is dat nog voldoende in een systeem waarin steeds meer partijen actief reageren?
Moeten we niet, net als in België, ook gaan sturen op de gebruikte netcapaciteit in plaats van alleen op prijs?
Zijn er nog meer knoppen waar we aan kunnen draaien?
Wat is jouw mening?
Bronnen
- Soorten energiemarkten, TenneT: https://www.tennet.eu/nl/de-elektriciteitsmarkt/nederlandse-markt/soorten-elektriciteitsmarkten
- Tibber prijzen (API), https://tibber.com/nl